Stoomcursus energietechniek voor ondernemers

Door transportschaarste en netcongestie is (genoeg) elektriciteit voor veel ondernemers ineens geen vanzelfsprekendheid meer. Tegelijkertijd proberen ondernemers toch te groeien én moeten ze aan steeds meer duurzaamheidseisen voldoen. Met een beetje basiskennis van energietechniek kan een ondernemer zelf ook snel kansen en risico’s spotten en eventueel zelfs voorblijven of oplossen. Daarom vind je hier een stoomcursus energietechniek.

Waarom is energietechniek belangrijk?

Netcongestie is een steeds grotere rem op groei en verduurzaming. Als ondernemer kun je hierdoor behoorlijk klem komen te zitten. Je afnemers eisen verduurzaming, de gemeente laat je niet meer in de binnenstad komen zonder elektrische bus, en je groeiplannen zitten ook al vast. Energie is dus steeds meer een strategische factor.

Hoe werkt het elektriciteitsnet eigenlijk?

Het elektriciteitsnet is een samenkomst van opwek, transport en afname. Vroeger was dit overzichtelijk. Nederland had enkele grotere energiecentrales, en met  hoogspanningskabels werd deze elektriciteit door het land getransporteerd.

Met transformatoren ging de spanning omlaag als de energie van het hoogspanningsnet bij een stad aankwam. Dan ging de energie het middenspanningsnet op. Deze kabels verdelen de stroom regionaal. Uiteindelijk gaat de stroom nog eenmaal via een transformator omlaag tot de spanning die we allemaal kennen: 400 en 230 volt. Dit laatste stukje is het laagspanningsnet, de kabels die uiteindelijk doorlopen tot in je stopcontact.

Alles over netcongestie

Onze infrastructuur is de laatste decennia niet veel veranderd. Wel zien we steeds meer opwek (en verbruik) in de lagere delen van het net. Hierdoor is er meer aanbod en vraag op plekken waar de kabels en transformatoren niet zwaar genoeg zijn om zoveel energie te transporteren. Door de grote hoeveelheid energie die via de kabels wordt getransporteerd, warmen de kabels en transformatoren op. Als ze té warm worden, kunnen ze kapotgaan. In dat geval is er sprake van netcongestie.

De maximale hoeveelheid energie die een kabel of ander onderdeel van het net aankan, heet de transportcapaciteit. Als er de kans ontstaat dat onderdelen kapot gaan, noemen we dat transportschaarste. Het net gaat dan op slot en er mogen geen nieuwe aansluitingen meer bij.

Je kunt dit ook vergelijken met onze dijken. Die zijn vooral gemaakt voor dat ene moment met storm én hoog water. Ze worden gemiddeld maar weinig gebruikt, maar we vinden niet dat ze best wat lager kunnen. Onze netten worden ook aangelegd op basis van piekbelasting: de maximale capaciteit. Ook al is je jaargemiddelde van je verbruik een stuk lager: de netten moeten rekening houden met die pieken.

Individuele of collectieve oplossingen?

Een energiehub is een oplossing om gezamenlijk slimmer om te gaan met de lokaal beschikbare capaciteit. Het is niet de enige oplossing om flexibel om te gaan met je energie. Er zijn ook veel aanpassingen die je als organisatie zelf kunt doen. Dat noem je ‘achter de meter’. Soms zijn deze individuele oplossingen gemakkelijker en sneller toe te passen dan een energiehub. Het opzetten van een energiehub is door de afspraken, investeringen en contracten namelijk vaak een complex traject. Kijk daarom altijd eerst wat je zélf al kunt doen. 

Individuele oplossingen

Het is vooral belangrijk om de energie die je opwekt en verbruikt, te meten. Het liefst zelfs per proces of asset. Denk aan processen binnen een fabriek, maar bijvoorbeeld ook laadpalen,warmtepompen of zonnepanelen.

Daarnaast wil je kunnen sturen. Als je dit niet handmatig wil of kan doen, gebruik je een energiemanagementsysteem (EMS). Dat is een softwaresysteem dat verbruik en opwek meet en processen of apparaten bijstuurt als dat nodig is. Een EMS helpt om binnen je aansluiting te blijven, en kan ook comfort op kantoor of zelfs handelsmogelijkheden bieden. Afhankelijk van hoe flexibel je bent met je gebruik, zijn hier veel mogelijkheden in.

Collectieve oplossingen

Een energiehub is simpel gezegd niets meer dan een set goede afspraken tussen aangesloten bedrijven om de piekbelasting naar beneden te brengen. Je spreekt bijvoorbeeld met je buren af dat jullie niet tegelijkertijd laadpalen gebruiken én de zwaarste machines aanzetten. Dit doe je door middel van het automatiseren van deze flexibiliteit.

Hierbij is ook een EMS mogelijk. Dit collectief EMS (C-EMS) stemt verschillende bedrijven (met mogelijk eigen EMS-en) op elkaar af. Zodra dit gebeurt, spreek je van een energiehub. Je kunt hiervoor ook extra assets inzetten, buiten de meter, zoals een gemeenschappelijke batterij.

Contracten

Om deze flexibiliteit steeds verder te ontsluiten, zijn er naast het standaard 'vaste' transportcontract ook nieuwe contractvormen mogelijk. Voor individuele organisaties en voor groepen.

Voor individuele ondernemers zijn er inmiddels meerdere alternatieven voor het standaard vaste transportcontract: dit heet de non-firm ATO (aansluit- en transportovereenkomst) Hierbij krijg je geen garantie op transportcapaciteit op piekmomenten. In ruil daarvoor krijg je wel toegang tot het net waar anders geen ruimte meer zou zijn. Dit vraagt dat je flexibel kunt zijn in je elektriciteitsgebruik.

Deze zijn er in de volgende smaken:

• Tijdsblokgebonden transportrechten
  Je krijgt transportcapaciteit binnen vooraf afgesproken tijdsvensters. Buiten deze vensters moet je je verbruik beperken of afschakelen. Dit is interessant voor bedrijven met voorspelbare processen.

• Volledig variabel transportrecht
  Je krijgt je gevraagde capaciteit, maar de netbeheerder kan je de dag ervoor verwittigen dat er de dag erna geen ruimte is om er gebruik van te maken.

• Flexibiliteitscontracten
  Hierbij spreek je met de netbeheerder af dat je op verzoek vermogen kunt verminderen. Dit kan handmatig, maar ook automatisch via een EMS.

Deze contracten vragen altijd om inzicht in je energieprofiel en vaak ook om technische aansturing. Zonder meten en sturen zijn ze praktisch niet toepasbaar.

Naast individuele contracten zijn er ook contractvormen voor groepen ondernemers die gezamenlijk hun transportcapaciteit organiseren:

• Groepstransportovereenkomst (GTO)
  Hierbij delen meerdere aangeslotenen één gezamenlijke transportcapaciteit. Binnen de groep maken de deelnemers zelf afspraken over wie wanneer vermogen gebruikt. De netbeheerder kijkt alleen naar de gezamenlijke piek.
• Collectieve flexibiliteitsafspraken
  De groep spreekt gezamenlijk af om op piekmomenten het verbruik te beperken. Hier krijgt de groep een vergoeding voor.

Collectieve contracten maken energiehubs mogelijk, maar zijn ook complexer. Governance, afspraken en onderlinge verdeling van kosten en baten worden daarbij belangrijk.

Van elektriciteit naar multi commodity

Tot nu toe hebben we het gehad over elektriciteit. Dat is logisch, omdat netcongestie zich nu (nog) op het elektriciteitsnet voordoet. Maar er zijn ook al plekken waar het gasnet vol begint te raken. De toekomst is daarom breder. In zogeheten multi-commodity energiehubs worden ook andere energiedragers meegenomen, zoals warmte, waterstof of andere (duurzame) gassen.

Door bijvoorbeeld restwarmte te benutten of processen te elektrificeren op momenten dat er ruimte is op het net, neemt de druk op het elektriciteitsnet af. Multi-commodity hubs maken het energiesysteem flexibeler en robuuster, maar zijn ook complexer. Daarom zien overheden en netbeheerders dit vooral als een volgende stap, nadat de ‘gewone’ hubs goed functioneren.

Wat kan ik als ondernemer nú doen?

Een veelgehoord misverstand is dat de netbeheerder het probleem van netcongestie volledig oplost. Dat gaat nog jaren duren. In de praktijk ligt daarom een deel van de oplossing bij ondernemers zelf. Of je nu individueel aan de slag gaat of al samenwerkt in een energiehub: een belangrijke eerste stap is inzicht in je energieverbruik- en opwek.

Slim met energie omgaan alleen niet alleen iets voor grote bedrijven. In werkelijkheid beginnen veel oplossingen klein, achter de meter, en groeien ze stap voor stap. Ook kleine bedrijven hebben hier profijt van. Een energiehub is pas het eindstation. Om te bepalen wat meerwaarde kan bieden is het goed om binnen de eigen organisatie en met de buren te kijken wat er nodig en mogelijk is.

Niet elke ondernemer is een energie-expert. Dat is ook niet nodig, maar het vergt wel wat basiskennis en betrokkenheid. Daarbij kan de kennis over deze systemen ook meerwaarde hebben.

• Breng je energieprofiel in kaart
• Kijk waar flexibiliteit zit in je processen
• Verken wat je individueel kunt oplossen
• Ga het gesprek aan met buren als individuele oplossingen niet meer volstaan

Je hoeft niet alles meteen te weten of te regelen. Maar een (goed) begin is het halve werk.

Nieuwe kansen

Energie is geen vanzelfsprekendheid meer, maar een strategische factor voor ondernemers. Laat je daarom niet klem zetten door te wachten tot het te laat is. Door je basiskennis van energietechniek te combineren met slimme ideeën achter je eigen meter, ontstaan nieuwe kansen. Daarna kun je kijken naar andere contracten en samenwerking. Zo zijn er nog steeds mogelijkheden, zelfs met een overvol net.