Aflevering 11 van de Energiehub Podcast: de netbeheerder als partner in de energietransitie
Een bedrijf wil laadpalen plaatsen. De buurman wil zijn productieproces elektrificeren. Een bedrijventerrein onderzoekt een energiehub. Achter al die plannen zit hetzelfde elektriciteitsnet. En daarmee ook dezelfde uitdaging: hoe verdeel je de beschikbare capaciteit?
In aflevering 11 van de Energiehub Podcast staat de rol van de netbeheerder centraal. Lange tijd waren netbeheerders vooral verantwoordelijk voor het aanleggen en beheren van kabels en leidingen. Inmiddels zijn ze veel nadrukkelijker betrokken bij de keuzes die bedrijven, overheden en bedrijventerreinen maken rond energie. Wat betekent die nieuwe rol? Welke mogelijkheden zijn er ondanks netcongestie? En wat vraagt dat van ondernemers én netbeheerders?
Deze podcast wordt mogelijk gemaakt door het Kennisplatform Energiehubs, namens PVB, en Provincie Drenthe.
Benieuwd? Luister naar deze podcastaflevering via jouw favoriete app:
- Spotify
- Apple Podcasts (volgt)
- Springcast
Wie zaten aan tafel?
Presentator Glenn van der Burg ging in gesprek met:
- Alexander Savelkoul, manager innovatie en ontwikkeling bij Enexis
- Marc Leeuw, programmamanager Smart Energy Hubs bij Oost NL
- Marcel Heuver, manager vastgoed en ontwikkeling bij Heuver Banden
Daarnaast was er een column en afsluitende reflectie van Paul Dalebout, moderator Community of Practice EnergieHubs namens provincie Drenthe.
Een netbeheerder in een andere rol
De energietransitie heeft de rol van netbeheerders ingrijpend veranderd. Volgens Alexander Savelkoul zijn er in de afgelopen vijf jaar drie grote ontwikkelingen geweest. De eerste is de enorme uitbreiding van het elektriciteitsnet. “De netbeheerders samen investeren miljarden per jaar. Dat hebben we eigenlijk nog nooit gedaan.”
Daarnaast zoeken netbeheerders naar manieren om het bestaande net slimmer te benutten. Denk aan het beter spreiden van belasting, het lokaal houden van energie of het inzetten van batterijen om pieken af te vlakken.
Maar misschien wel de grootste verandering zit ergens anders.
“We zijn veel meer medeontwerper van het energiesysteem geworden.”
Volgens Alexander gaat het niet meer alleen om kabels en transformatorstations. Netbeheerders moeten ook meedenken over hoe het energiesysteem van de toekomst eruitziet en welke energiedragers daarin een rol spelen.
Waarom is er niet eerder gebouwd?
Een vraag die veel ondernemers stellen: als deze ontwikkeling al jaren zichtbaar was, waarom zijn netbeheerders dan niet eerder begonnen met uitbreiden?
Volgens Alexander heeft dat alles te maken met de regels die jarenlang golden. “Het systeem waar de netbeheerders in zaten, was enorm gericht op efficiëntie, kostenbeheersing en doelmatige investeringen. Dat wil zeggen dat je pas gaat investeren als de vraag er al is. En daarmee ben je dus altijd te laat.”
Dat werkte goed in een stabiele situatie, maar minder goed in een energietransitie die sneller verloopt dan verwacht. Tegelijk ziet Alexander ook dat netbeheerders achteraf misschien eerder aan de bel hadden kunnen trekken. “Met de huidige regels kunnen wij niet goed antwoorden op die transitie.”
Ondernemers lopen tegen grenzen aan
Voor ondernemers is netcongestie inmiddels dagelijkse praktijk. Dat merkt ook Heuver Banden. Marcel vertelt: “Het grootste probleem is dat we te weinig stroom hebben, vanwege netcongestie. We kunnen niet op het juiste moment de juiste stroom krijgen. Dat is een uitdaging.”
Het bedrijf investeert volop in verduurzaming. Op de daken liggen inmiddels 3.000 zonnepanelen. Toch levert dat niet automatisch meer ruimte op. “We wekken meer stroom op dan we zelf gebruiken. Maar we kunnen het ook niet terugleveren. Dus we hebben te maken met lever- en teruglevercongestie. Als ondernemer vinden we dat eigenlijk best wel raar: ik heb ergens over, ik heb ergens tekort. Dat zou op te lossen moeten zijn.”
Daar komt nog een ander probleem bij.
“De overheid verplicht ons om elektrisch te gaan rijden, te elektrificeren en bijvoorbeeld warmtepompen te plaatsen. Daarvoor wil je dan een grotere aansluiting vragen. En die krijg je. Maar pas in 2032.”
Samenwerken wordt noodzakelijk
Voor Heuver Banden begon het bij een eenvoudige vraag: wat kunnen we zelf doen? “Dat begint bij onze eigen onderneming: wat kunnen we? Wat willen we?” Daarna volgde het gesprek met de buren, de industriekring, de gemeente, de provincie en Enexis. “Dan ga je met je buren praten, met bijvoorbeeld de industriekring. Dan bespreek je het probleem daar en vraag je of we er samen naar kunnen kijken.”
Op bedrijventerrein Broeklanden loopt zo’n traject inmiddels al enkele jaren. Daarbij wordt gekeken hoe bedrijven hun energiegebruik beter op elkaar kunnen afstemmen. De eerste stap is inzicht krijgen in elkaars energiegebruik. “Je maakt profielen met elkaar. Wanneer gebruikt de een stroom en wanneer de ander?” Door die profielen naast elkaar te leggen ontstaat ruimte die individuele bedrijven nooit alleen zouden kunnen creëren.
De kracht van een energiehub
Alexander ziet in die samenwerking juist een belangrijk deel van de oplossing. “Wat nou als je gaat samenwerken? Wat nou als je invoeding en afname beter op elkaar afstemt, zodat je eigenlijk beide problemen kunt oplossen?”
Op zonnige momenten ontstaat vaak teruglevercongestie, terwijl er op winteravonden juist tekorten zijn. Door lokaal opwek en verbruik beter te combineren, kunnen beide problemen deels worden verminderd.
Om dat mogelijk te maken ontwikkelden netbeheerders de groepstransportovereenkomst (GTO), het contract dat speciaal is bedoeld voor energiehubs.
"Als groepen heb je veel meer mogelijkheden. Die kracht van de groep zorgt ervoor dat je de stroom die lokaal wordt opgewekt ook lokaal kunt houden.”
Dat is belangrijk, omdat de grootste knelpunten vaak niet op het bedrijventerrein zelf zitten, maar hoger in het elektriciteitsnet.
De techniek is niet het moeilijkste
Dat verrassend genoeg niet de techniek de grootste hobbel vormt, merkt Marc Leeuw dagelijks in de praktijk. Je denkt al snel dat het vooral om technologie gaat. In de praktijk draait het vaak om het organiseren van samenwerking en het verbinden van partijen. Daarom kiezen we voor leren door te realiseren. Door samen aan de slag te gaan, ontstaat inzicht in wat werkt en waar nieuwe kansen liggen.”
Daarom werken veel energiehubs met een onafhankelijke regisseur die ondernemers begeleidt. Die helpt bij het maken van afspraken, het organiseren van samenwerking en het vertalen van technische mogelijkheden naar concrete stappen.
Vanuit het programma Smart Energy Hubs ondersteunt Oost NL deze regierol op verschillende bedrijventerreinen.geeft Marc Leeuw aan.
"Juist omdat samenwerking tussen bedrijven, overheden en netbeheerders niet vanzelf ontstaat, is onafhankelijke procesbegeleiding vaak een belangrijke succesfactor.”
Dat is nodig, want ondernemers nemen als groep ineens gezamenlijk verantwoordelijkheid voor hun energievoorziening. Volgens Marcel leidt dat soms tot lastige gesprekken. "Als een buurman iets verkeerd doet, dan heb jij daar ook last van.” Daarom moeten deelnemers niet alleen naar techniek kijken, maar ook naar vertrouwen, afspraken en wederzijdse belangen.
Van pionieren naar opschalen
De eerste energiehubs ontstonden als pilots. Inmiddels verschuift de aandacht naar opschaling. Waar de eerste energiehubs pionierswerk waren, ligt de volgende uitdaging volgens Alexander in de opschaling. “Nu is het allemaal maatwerk. De volgende uitdaging is dat we straks ook honderden van deze contracten moeten gaan afsluiten. Hoe gaan we dat dan doen?”
Waar de eerste energiehubs soms jaren nodig hadden om tot afspraken te komen, moeten toekomstige trajecten veel sneller verlopen. Ook Marc ziet die ontwikkeling. “De eerste poging duurde misschien wel drie of vier jaar. Ik denk dat het nu binnen een half jaar kan.”
Dat komt doordat steeds meer kennis beschikbaar is, contracten zijn gestandaardiseerd en energiemanagementsystemen zich verder ontwikkelen. Ook de ervaringen uit eerdere energiehubs helpen daarbij. Waar de eerste projecten vooral pionierswerk waren, kunnen nieuwe initiatieven steeds vaker gebruikmaken van bestaande kennis, werkwijzen en voorbeelden.
Van industrieterrein naar energieterrein
Bij Heuver Banden wordt inmiddels verder gekeken dan alleen het oplossen van netcongestie. “Wij maken de transitie van industrieterrein naar energieterrein. Dus naar zelfvoorzienendheid.”
De energiehub ziet Marcel daarbij als een tussenstap.
“Fase één is de organisatie neerzetten. Fase twee is: hoe gaan we energie delen? Fase drie: hoe gaan we een laadplein neerzetten? Fase vier: hoe gaan we wind toevoegen?”
Het uiteindelijke doel is helder. “We willen ervoor zorgen dat we onszelf bedruipen. Of we dat gaan halen, weet ik niet. Maar ik denk dat negentig procent wel moet lukken.”
Meer dan alleen bouwen
Meer bouwen alleen gaat het probleem niet oplossen, benadrukt Alexander. “Als je dat puur met bouwen zou willen oplossen, heb je een net nodig dat vijf tot zeven keer zo groot is als nu. Nou, één ding weten we zeker: dat gaan we nooit doen. Dat is veel te duur, kost veel te veel ruimte en kost veel te veel tijd.”
Daarom ligt de toekomst in een combinatie van uitbreiden én slimmer gebruiken. Meer flexibiliteit, meer lokale samenwerking en meer afstemming tussen opwek en verbruik. Zoals Alexander het samenvat: “Iedereen bij de netbeheerder snapt dat je naast bouwen ook zult moeten zorgen dat je het net slimmer gebruikt.”
Paul Dalebout hoort tijdens de aflevering iets wat hem positief stemt. “We moeten erkennen dat een belangrijk deel van de oplossing juist in het lokale systeem en in energiehubs zit.” Tegelijkertijd plaatst hij een kanttekening.
“Ik hoop dat dat signaal ook uitgesproken gaat worden door de CIO’s en COO’s van de netbeheerders. Want die zeggen toch ook nog met enige regelmaat dat energiehubs allemaal maar klein bier zijn. En daarmee rem je enorm af.”
Volgens Dalebout is die omslag hard nodig, omdat de grootste uitdaging nog moet komen. Hoewel het totale elektriciteitsverbruik de afgelopen tien jaar nauwelijks is gestegen, verwachten netbeheerders juist de komende jaren een sterke groei. “Het probleem is nog veel groter dan we op dit moment zien”, waarschuwt hij. “We haven't seen nothing yet.”
Juist daarom is samenwerking tussen ondernemers, overheden en netbeheerders belangrijker dan ooit. Niet omdat energiehubs alle problemen oplossen, maar omdat ze laten zien dat er lokaal vaak meer mogelijk is dan gedacht.
De volgende aflevering
Na de zomer is de Energiehub Podcast terug. De eerste aflevering is in september te beluisteren via New Business Radio en je favoriete podcast app, en daarna ook te vinden op het Kennisplatform Energiehubs.
