Aflevering 6 van de Energiehub Podcast: Het energiesysteem van de toekomst
Het stroomnet zit vol en dat remt groei en verduurzaming. Bedrijventerreinen wachten op aansluitingen en plannen blijven liggen. In aflevering 6 van de Energiehub Podcast hebben we het over het energiesysteem van de toekomst.
Waar bewegen we naartoe, en wat kun je nu al doen als het net geen ruimte heeft. De rode draad is helder: we gaan veel meer elektriciteit gebruiken, terwijl opwek steeds vaker uit zon en wind komt. Dat vraagt om andere keuzes, meer lokale oplossingen en vooral: buffering en flexibiliteit.
Deze podcast wordt mogelijk gemaakt door het Kennisplatform Energiehubs, namens PVB, en Provincie Drenthe.
Benieuwd? Luister naar deze podcastaflevering via jouw favoriete app:
Wie zaten aan tafel?
Presentator Glenn van der Burg ging in gesprek met:
- Pallas Agterberg, challenge officer bij Alliander
- Marten van der Laan, lector System Integration in the Energy Transition bij Hanzehogeschool Groningen
- Henk Slabbekoorn, projectleider verduurzaming bedrijventerreinen en mkb van provincie Drenthe
Daarnaast was er een column en afsluitende reflectie van Maya van der Steenhoven van de Koplopersgroep.
Van centraal naar veel meer lokaal
Marten van der Laan schetst hoe ons energiesysteem is gegroeid. Van steenkool, naar olie voor mobiliteit, en daarna naar aardgas. Het systeem is daar jarenlang op ingericht, met gasbuffers, oliereserves en een elektriciteitsnet dat vooral draait om grote centrales.
"We gingen naar grote centrales aan de rand van het land. Vanuit daar is een landelijk transportnetwerk ontstaan en dat staat nu onder druk.”
De kern: het oude systeem was efficiënt gebouwd voor centrale opwek en voorspelbaar gebruik. Maak opwek en verbruik veranderen snel. We zetten steeds meer in op elektrificatie en duurzame (decentrale) opwek. “En zon en wind leveren niet op het moment dat wij dat willen”, vult Pallas Agterberg aan.
Twee problemen die alles op scherp zetten
Veel meer vraag
We elektrificeren warmte, vervoer en een deel van de industrie. Daardoor gaat ons verbruik omhoog. Dat betekent in de klassieke vorm ook veel meer transport over het net.
Pallas gebruikt het wegennet als metafoor. Als er drie tot zes keer meer verkeer komt, kun je niet alleen maar extra asfalt leggen. Je moet ook kijken naar slimmer gebruik, spreiding en andere routes.
Minder voorspelbaar aanbod
Het oude systeem werkte met voorspellen en bijregelen. Als de vraag steeg, ging de centrale harder draaien. Bij zon en wind werkt dat anders. Dan komt aanbod in pieken. Die onvoorspelbaarheid is een groot probleem, zeker bij een toenemende vraag.
Wat dit betekent voor bedrijventerreinen
Henk Slabbekoorn geeft een voorbeeld dat meteen laat zien wat congestie in de praktijk doet. Op een bedrijventerrein in Assen wil een bedrijf dat waterstofpompen maakt, uitbreiden met een tweede fabriek. Maar daar is geen nieuwe aansluiting mogelijk tot 2033.
Dat leidt tot frustratie. De ondernemer ziet kansen en vraag, maar kan niet groeien. In het gesprek komt ook een ander punt naar voren: bedrijven die al klem zitten, hebben andere bedrijven nodig die nog ruimte hebben. Maar die voelen het probleem soms nog niet. En dan is samenwerken lastiger dan het klinkt, schetst Henk.
Oplossingen: eerst sturen, dan opslaan, dan pas verzwaren
In deel twee van de podcast gaat het gesprek richting oplossingen: wat kun je nu al doen, en hoe ziet het energiesysteem van de toekomst eruit?
Gebruik aanpassen is vaak de goedkoopste stap
Pallas is duidelijk: als er veel zon of wind is, zijn de prijzen soms laag, en soms krijg je zelfs betaald voor gebruik op die momenten. De financieel meest aantrekkelijke stap is dan ook: je gebruik verleggen naar momenten dat er veel aanbod is.
“Laden als de zon schijnt, bijvoorbeeld. Of het juiste moment van verwarmen kiezen. Denk aan het voorbeeld van koelhuizen: zet wat je al hebt, beter in om voordelig uit te zijn. Los van de beschikbaarheid van het net, is dat al een goede businesscase.”
Warmteopslag als versneller
Warmte is in veel bedrijven en gebouwen een groot deel van de energievraag. Als je warmte kunt opslaan, hoef je niet precies op het duurste moment elektriciteit om te zetten naar warmte. Pallas verwijst naar de potentie van e-boilers en grootschalige opslag.
Batterijen, nuttig maar vaak duur
Batterijen komen ook langs. Pallas zet ze bewust achteraan in het rijtje, vanwege de aanschafprijs. “Eerst kijken wat je al hebt en wat je kunt sturen, is meestal slimmer.” Marten nuanceert dat: “Een batterij is juist aantrekkelijk omdat het een eenvoudige vorm van flexibiliteit is.”
"Een batterij is makkelijk. Het kost geld, maar doet qua vraagsturing wel precies wat je wil."
Lokaal opwekken, lokaal bufferen, lokaal regelen
Hoe dichter opwek, opslag en gebruik bij elkaar zitten, hoe meer grip je hebt. En hoe minder je hoeft te wachten op de verzwaring van het elektriciteitsnet. Denk eerst lokaal, dan regionaal, en pas daarna nationaal en internationaal.
Niet alles kan lokaal, maar wel veel meer dan nu
Marten plaatst een belangrijke kanttekening. Lokaal opwekken vraagt ruimte. En zon en wind zijn seizoensafhankelijk. Een datacentrum dat alleen op zonne-energie wil draaien, heeft in de winter een probleem. Wind helpt, maar ook wind is niet altijd beschikbaar. Je hebt dus altijd een mix nodig.
“Het gaat erom dat je moet denken in ‘wat kan ik zelf doen?’. Kan alles? Nee, maar er kan wel meer dan nu. We kijken veel naar opwek, maar buffering is de essentie van het systeem. Opwek komt wel, maar kan alleen als je goede buffering hebt, in de vorm van gelijktijdigheid, warmteopslag en batterijen.”
Wat is er nodig om dit echt op te schalen
Techniek is één ding. Henk wijst op drempels die je niet met techniek oplost. Mag er wel of geen windmolen staan. Hoe ga je om met weerstand. En hoe zorg je dat er een heldere visie is die niet elke paar jaar kantelt. Vanuit Drenthe wordt gewerkt met proeftuinen en experimenteerruimte, om te leren wat nodig is en om oplossingen sneller op te schalen.
“De energiesituatie is zo acuut en zo belangrijk voor ons welzijn. Er moet een visie zijn: hoe gaan we het bestaande en nieuwe systemen samenbrengen en vanuit die visie maatregelen nemen, ongeacht politieke kleur? Want we hebben die stroom allemaal heel hard nodig, want zo gaan we het niet redden.”
Henk werkt namens de provincie met het in kaart brengen van drempels voor mkb’ers. “Moeten we de wetgeving aanpassen? De ACM om experimenteerruimte vragen?” Groningen, Friesland en Drenthe werken samen met proeftuintrajecten om zelf een blauwdruk en visie op te leveren.
Organisatie en wet- en regelgeving zijn minstens zo belangrijk. Pallas benoemt dat ondernemers duidelijkheid nodig hebben. Contracten, tarieven, regels, en een manier om overschot en tekort te verbinden zonder dat elk bedrijf zelf alles hoeft uit te zoeken.
Daar komen energiehubs in beeld. Niet als extra laag, maar als manier om de complexiteit samen op te lossen, met iemand die het organiseert en het regelwerk uit handen neemt.
"Als ondernemer moet je een contract hebben waarbij je weet waar je aan toe bent. Een energiehub met een heldere contractstructuur is er nog niet. Binnenkort hopelijk wel, daar moet de focus ook op liggen.”
Belangrijkste punten uit deze aflevering
- Het huidige energiesysteem is gebouwd voor centrale opwek en voorspelbaar gebruik. Dat past niet meer bij het huidige gebruik.
- We gaan veel meer elektriciteit gebruiken. Netverzwaring is nodig, maar duurt lang en kost veel geld.
- De snelste winst zit vaak in flexibiliteit, zoals slim laden, slim koelen en slim verwarmen met een stuursysteem.
- Buffering is een sleutel, denk aan warmteopslag en in sommige gevallen batterijen.
- Lokaal opwekken, lokaal bufferen en lokaal samenwerken geeft grip en perspectief.
- Voor opschalen zijn heldere contracten en regels nodig, anders blijft het voor bedrijven te ingewikkeld.
"Opslag en transport zijn uitwisselbaar. Dus in plaats van wachten op transport, kun je ook met opslag en buffering aan de slag."
Volgende aflevering
De vraagstukken aan het eind van de aflevering blikken vooruit naar het onderwerp van de volgende podcast: hoe maak je ruimte zodat lokale oplossingen sneller kunnen groeien? Hoe organiseer je die ruimte, in regels, in samenwerking en in uitvoering?
De volgende Energiehub Podcast is live te luisteren op New Business Radio op 18 maart van 11.00 tot 12.00 uur, en daarna ook te vinden op het Kennisplatform Energiehubs.