Aflevering 10 van de Energiehub Podcast: netbewust energiedelen
Het stroomnet zit vol. Bedrijven kunnen niet altijd uitbreiden, verduurzamen of nieuwe machines aansluiten. Tegelijk wekt het ene bedrijf op een bedrijventerrein op sommige momenten stroom op, terwijl de buurman juist stroom nodig heeft. Dat roept een logische vraag op: kan dat slimmer?
In deze aflevering van de Energiehub Podcast gaat het over netbewust energiedelen. Als financiële afspraak tussen bedrijven, maar vooral als manier om lokale opwek en gebruik beter af te stemmen. Want energiedelen helpt pas echt tegen netcongestie als opwek en afname ook op hetzelfde moment en op de juiste plek samenkomen.
Deze podcast wordt mogelijk gemaakt door het Kennisplatform Energiehubs, namens PVB, en Provincie Drenthe.
Benieuwd? Luister naar deze podcastaflevering via jouw favoriete app:
Wie zaten aan tafel?
Presentator Glenn van der Burg ging in gesprek met:
- Sebastiaan Cretier, relatiemanager Energie bij Greenwise Campus
- Niels Bouma, projectcoördinator vanuit energiecoöperatie Wattnu voor de energiehub van Gooimeer Energie
- Rutger Beekman, procesregisseur voor energievraagstukken
Daarnaast was er een column en afsluitende reflectie van Paul Dalebout, moderator Community of Practice EnergieHubs namens provincie Drenthe.
Individuele oplossingen ongunstig voor het collectief
Wat gebeurt er als bedrijven op een vol stroomnet allemaal zelf naar een oplossing zoeken, zonder met de buren te praten? Volgens Rutger Beekman leidt dat bijna altijd tot een suboptimale uitkomst.
Een individuele batterij, een eigen contract of een technische aanpassing kan voor veel ondernemers helpen. Maar als iedereen eerst zelf zijn probleem oplost, blijft er voor de bedrijven die dat niet kunnen, een steeds kleiner speelveld over.
“Individuele oplossingen kunnen prima werken en voor 80 procent van de ondernemers ook echt een oplossing bieden. Maar juist daardoor kan de gezamenlijke potentie verdwijnen. Als je het alleen oplost, wordt de kans voor het restgroepje om het collectief op te lossen kleiner.”
“Alleen ga je sneller, samen kom je verder”, vat Niels het samen. Bedrijven kunnen vaak sneller beslissen als ze het zelf doen. Maar juist op bedrijventerreinen liggen kansen in het delen van opwek, verbruik, ruimte en investeringen.
Wat is netbewust energiedelen?
Energiedelen bestaat al langer. In de basis gaat het om de handelskant van energie: de ene partij levert kilowatturen, de andere neemt ze af. Dat hoeft niet per se lokaal te zijn. Stroom kan administratief in Groningen worden verkocht en in Limburg worden gebruikt.
‘Netbewust energiedelen’ gaat een stap verder. Dan kijk je niet alleen naar de financiële afspraak, maar ook naar de fysieke plek op het net. Hoe dichter opwek en verbruik bij elkaar liggen, hoe groter de kans dat je hogere netdelen minder belast. “Hoe fysiek dichter bij elkaar, hoe beter”, stelt Beekman.
Hij legt het verschil uit aan de hand van vermogen en energie.
“Netcongestie gaat vooral over vermogen: hoeveel ruimte is er op kabels, stations en aansluitingen? Energie delen gaat over kilowatturen. Pas als die kilowatturen lokaal en gelijktijdig worden opgewekt en gebruikt, ontstaat er een netbewust effect.”
Presentator Glenn van den Burg vat het beeldend samen: “Als je iets wilt hebben en het komt van dichtbij, is het minder belastend. Appeltjes uit de Betuwe hoeven de oceaan niet over.”
Meer zekerheid voor bedrijven
Voor bedrijven is energiedelen niet alleen interessant vanwege netcongestie. Het gaat ook om grip op kosten. Niels Bouma ziet dat in Gooimeer. Tijdens eerdere prijsstijgingen, bijvoorbeeld door geopolitieke onrust, zagen sommige bedrijven hun energiekosten fors oplopen. “Een spuitgietbedrijf op ons terrein zag de energiekosten keer vijf gaan. Dat betekent dat deze van een winstgevende omzet naar een verlieslatend bedrijf ging.”
Volgens Niels zoeken bedrijven daarom steeds vaker naar manieren om minder afhankelijk te worden van grillige energiemarkten.
“Hoe kunnen we kosten veel voorspelbaarder krijgen?”
Door lokaal afspraken te maken, ontstaat meer voorspelbaarheid. Een bedrijf met zonnepanelen kan stroom leveren aan een buur die op dat moment verbruikt. Tegen een prijs die beide partijen vooraf afspreken. Dat maakt bedrijven minder afhankelijk van schommelingen op de energiemarkt. En het maakt investeren in lokale opwek weer aantrekkelijker, zeker nu zonnestroom op piekmomenten minder waard is.
Greenwise Campus: wel ambitie, geen aansluiting
Sebastiaan Cretier werkt aan Greenwise Campus in Emmen voor de programmalijn Energie. Daar komt een innovatiecentrum, gesteund door onder meer gemeente, provincie en kennisinstellingen. Maar er is één groot probleem: de benodigde netaansluiting is niet beschikbaar.
Daarom kijkt Greenwise Campus naar samenwerking met een buur: GETEC PARK.EMMEN. De energieleverancier van het nabijgelegen industriepark heeft een grote aansluiting, rechtstreeks bij TenneT, en levert op het terrein al verschillende voorzieningen, zoals elektriciteit, warmte, stoom, water en koeling.
Voor Greenwise Campus is die samenwerking nodig om in 2027 operationeel te kunnen zijn. “Dat kan deels dankzij een wederzijds belang. GETEC en de industrie in Emmen zoeken naar manieren om te verduurzamen, bijvoorbeeld rond waterstof. Het GETEC PARK.EMMEN gebruikt op dit moment 100 miljoen kuub gas per jaar. Daar willen ze vanaf.”
Greenwise Campus wil juist werken aan nieuwe elektrolysers: “Wij willen een versie maken die kan moduleren, zodat je niet meer die dure energieprijs nodig hebt.” Volgens Cretier zijn huidige elektrolysers nog te duur in gebruik, omdat ze bijna continu moeten draaien om rendabel te zijn. “Groene waterstof is nu zo duur omdat de huidige elektrolyser eigenlijk het hele jaar moet draaien om de investeringskosten eruit te krijgen.” Daardoor komt de prijs van groene waterstof nu vaak uit op zo’n 12 euro per kilo.
De nieuwe generatie elektrolysers moet juist slim inspelen op momenten waarop stroom goedkoop en lokaal beschikbaar is. “Wij willen naar 1200 tot 1500 betaalbare draaiuren, zodat je waterstof kunt gaan maken voor 2 tot 3 euro per kilo.” En daar heeft ook het naastgelegen bedrijventerrein baat bij.
Gooimeer Energie: lokaal delen via een coöperatie
In Gooimeer begon het met de ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn. De gemeente wilde inzetten op zon op dak en bestaande infrastructuur, liever dan op zonneparken in weilanden en windmolens. Vanuit dat idee ontstond onder meer een ‘1000-dakenplan’, vertelt Niels Bouma.
“Toen netcongestie urgenter werd, kwam daar een bredere vraag bij: hoe blijft het bedrijventerrein aantrekkelijk voor bedrijven die willen groeien of verduurzamen?”
Energiecoöperatie Wattnu speelt daarin een belangrijke rol. De coöperatie heeft veel leden en vrijwilligers, maar ook professionele kennis. In Gooimeer wordt gewerkt aan een model waarin opwek en afname lokaal aan elkaar worden gekoppeld. “Eerst financieel en administratief, later mogelijk ook met slimme sturing via een energiemanagementsysteem en opslag”, zegt Bouma.
Gelijktijdigheid is de kern
De centrale vraag blijft: helpt energiedelen echt tegen netcongestie? Rutger Beekman geeft stellig aan: ‘gewoon’ energiedelen helpt niet automatisch. Het kan netcongestie zelfs vergroten als stroom administratief wordt gedeeld, maar fysiek alsnog over drukke netdelen moet. “Gelijktijdigheid is de kern”, stelt hij.
Als de ene partij opwekt op het moment dat de andere partij verbruikt, blijft de energie lokaal. Dan hoeft er minder stroom van buiten te komen of naar buiten te gaan. Dat betekent bijvoorbeeld dat een bedrijf stroom gebruikt op het moment dat de buurman zonnestroom opwekt. Maar zelfs zonder dat gedrag aan te passen, kan al veel winst ontstaan door slimme combinaties van bedrijven op een terrein, geeft Bouma aan.
Hij noemt voorbeelden van bedrijven die goed aansluiten op lokale opwek. “We hebben een jachthaven met ook in het weekend steady verbruik. En een carwash die ook in het weekend verbruikt.” In Gooimeer wordt nu al ongeveer 70 procent gelijktijdigheid gehaald. “Maar we willen nog meer gelijktijdige bedrijven hebben die ons helpen.”
De volgende stap is sturing. Denk aan een laadplein dat aangaat zodra er lokaal veel zonnestroom is. Of een koelhuis dat extra koelt op momenten dat de buurman veel opwekt. Energiemanagementsystemen helpen om vraag en aanbod automatisch beter op elkaar af te stemmen.
Iemand moet het organiseren
Voor ondernemers klinkt energiedelen al snel ingewikkeld. Wie maakt de afspraken? Wie meet de kwartierwaarden? Wie rekent af? En hoe weet je zeker dat opwek en gebruik goed aan elkaar worden gekoppeld?
Daarvoor is een organiserende partij nodig, erkennen de gasten. In Gooimeer gebeurt dat via een coöperatieve energieleverancier die fungeert als local service provider, vertelt Niels. “Er moet inderdaad iemand zijn die het allemaal aan elkaar knoopt. Deze koppelt opwekkers en afnemers op kwartierbasis aan elkaar en regelt ook de markttoegang richting de EPEX-markt, de handelsmarkt voor elektriciteit.”
Netbewust energiedelen heeft nog geen vanzelfsprekende eigenaar. Het ontstaat vaak omdat ondernemers lokaal iets willen oplossen. Maar zonder goede organisatie blijft het veel werk voor individuele bedrijven. “Door die organisatie centraal te regelen met hulp van de gemeente, bedrijvenvereniging en energiecoöperatie, kunnen bedrijven lokaal stroom uitwisselen zonder dat iedere ondernemer zelf contracten, meetdata en verrekeningen hoeft uit te zoeken.”
Ook in Emmen spelen prijsafspraken een belangrijke rol. Sebastiaan vertelt dat Greenwise Campus met GETEC afspraken wil maken over een variabele stroomprijs. “Wij willen effectief tegen EPEX-prijs worden afgerekend.” Daarmee ontstaat meer voorspelbaarheid in de energiekosten, meer handelsmogelijkheden achter de meter én meer grip op lokaal opgewekte stroom.
Begin met data en inzichten
Aan het einde van de aflevering geven de gasten een praktische tip aan bedrijven die willen beginnen. Sebastiaan noemt data verzamelen als eerste stap. Breng in kaart wanneer bedrijven opwekken en wanneer ze verbruiken. Vijf vergelijkbare bedrijven hebben vaak hetzelfde probleem op hetzelfde moment. Maar een koelbedrijf, carwash, laadplein of productiebedrijf kan juist een aanvullend profiel hebben.
In zijn afsluitende reflectie benadrukt Paul Dalebout dat energiedelen uiteindelijk over meer gaat dan techniek alleen.
“De echte waarde is de grip die je met elkaar krijgt op de situatie. Geen betere buur dan een netbuur.”
Belangrijkste punten uit deze aflevering
- Energiedelen helpt niet automatisch tegen netcongestie. Het wordt pas netbewust als opwek en verbruik lokaal en gelijktijdig samenkomen.
- Bedrijven krijgen meer grip op kosten als ze lokaal afspraken maken over levering en afname.
- Gelijktijdigheid is de kern: stroom gebruiken op het moment dat de buur die opwekt.
- Data is de eerste stap. Zonder inzicht in profielen weet je niet welke bedrijven elkaar kunnen helpen.
- Een organiserende partij is nodig om meten, afrekenen en afspraken goed te regelen.
- Netbewust energiedelen kan bedrijven minder afhankelijk maken van marktprijzen en netverzwaring.
- Lokale samenwerking geeft bedrijventerreinen meer handelingsperspectief.
De volgende aflevering
De volgende Energiehub Podcast is live te beluisteren op New Business Radio op 17 juni van 11.00 tot 12.00 uur, en daarna ook te vinden op het Kennisplatform Energiehubs.
