‘Slimme energiehubs beginnen met breder kijken’
Een energiehub is meer dan een gedeelde batterij of een gezamenlijk zonnepark, stelt wethouder Stefan van Someren van gemeente Neder-Betuwe. In dit artikel geeft hij drie voorbeelden van hoe integrale energiehubs in de Betuwe werken.
Wat is een integrale energiehub?
Een energiehub is een samenwerking waarbij bedrijven in een gebied energie samen opwekken, delen en slim inzetten. Vaak is zo’n energiehub het antwoord op netcongestie of een toenemende energievraag.
De ‘integrale’ aanpak gaat een stap verder. Een integrale energiehub kijkt over de grens van het eigen terrein, de sector en energiedrager. Je kijkt bijvoorbeeld ook naar gemeenten of logistieke knooppunten in de buurt en naar bedrijven in andere sectoren zoals energie, mobiliteit of waterbeheer. En naar andere energiedragers, zoals stroom, warmte en groen gas.
Stefan van Someren: “Een integrale energiehub ontstaat vaak als je niet precies weet wát je wil bouwen. Het ontstaat als je vanuit een probleem begint en blijft zoeken naar wie er ook een probleem heeft in hetzelfde gebied.
“Je zoekt niet alleen: welke kansen liggen er? Je vraagt ook: wie heeft hier nog meer een uitdaging? En hoe kunnen onze problemen elkaar oplossen?”
Een integrale blik vraagt om omdenken. En om samenwerking tussen partijen die elkaar van nature misschien niet zouden vinden.
Praktijkvoorbeelden - Hoe ga je aan de slag?
In de Betuwe liggen drie integrale energiehubs: De Watthub, Medel en de Binnenvaarthub. Van Someren ziet een terugkerend patroon in de werkwijze.
“Het begint bijna altijd met urgentie. Een partij loopt vast en kan niet verder zonder hulp. De oplossing ontstaat vervolgens door slim te koppelen wat er in dat gebied al is.”
“Kies voor een modulair ontwerp”, benadrukt Van Someren. “Begin niet met een vaste eindoplossing, maar start met een kleine eerste stap - een eerste module die draait. Die breid je later uit, zodra er een nieuw probleem ontstaat. Want dat gebeurt altijd.”
Praktijkvoorbeeld 1 — De Watthub: van dijkversterking naar gedeelde laadinfrastructuur
Energiehub Watthub ontstond door een concreet probleem. Een aannemerscombinatie Mekante Diek v.o.f., bestaande uit de partijen Dura Vermeer, Van Oord en Ploegam, won een aanbesteding voor de dijkversterking in de Gelderse uiterwaarden. Ze beloofden dat het werk vrijwel emissieloos zou worden uitgevoerd. Maar er was een probleem. Netbeheerder Liander kon geen stroom leveren in de uiterwaarden.
Via een omweg kwamen de bedrijven in contact met Gerlach Veldhoven van de energiecoöperatie Betuwewind. Die bouwde op dat moment windmolens boven op de voormalige stortplaats van regionale afvalinzamelaar Avri.
Op die afvalberg langs de A15 bij Galdermalsen lagen al zonnepanelen. En er was ruimte voor een laadplein voor de bouwmachines. Avri had zelf ook een reden om samen te werken. De gemeenschappelijke regeling (GR) wilde op termijn overstappen op elektrische inzamelvoertuigen en heeft daar straks een laadvoorziening voor nodig.
Het overstijgende aspect:
De Watthub is niet blijven steken bij haar oorspronkelijke vraag. Toen Arriva ook een laadplek nodig had voor elektrische bussen, was de hub al klaar voor het realiseren van fase 2.
De hub kan doorgroeien: het terrein verdubbelt en de capaciteit gaat omhoog. Elke nieuwe urgentie in de omgeving zorgt voor een volgende stap voor de hub. Wat begon als oplossing voor bouwmachines, is nu ook laadinfrastructuur voor OV-bussen.
Praktijkvoorbeeld 2 — Medel: zelfvoorzienend bedrijventerrein als logistieke schakel
Medel is een bedrijventerrein van inmiddels 170 hectare op de grens van de gemeenten Tiel en Neder-Betuwe langs de A15. De ontwikkeling ligt bij de gemeenschappelijke regeling (GR) Medel.
In november 2022 speelde er veel tegelijk. De stikstofvergunning kwam rond voor de geplande uitbreiding van 80 hectare, maar Tennet kondigde later die maand een aansluitstop voor grootverbruikers af in FGU gebied (Flevoland, Gelderland en Utrecht) meer af te geven. De GR stond dus voor een keuze: wachten of zelf handelen.
De keuze was snel gemaakt, want er was groot gebrek aan kavels voor bedrijven. Medel wilde zelfvoorzienend worden. Dat betekende: zoveel mogelijk zonnepanelen op het dak, batterijen en een centraal energiemanagementsysteem, ontwikkeld door Joulz. Als backup voor de winterperiode is er een gasturbine op het oudere deel van het terrein.
Alle kavels zijn verkocht en drie jaar na het afkondigen van de netcongestie, werd in oktober 2025 de Medel energiehub officieel in gebruik genomen.
Via Liander kwam er uiteindelijk toch een aansluiting via de eerste Groepstransportovereenkomst (GTO) van Nederland. Dit contract geeft geen vast recht op stroom, maar helpt het net in balans te houden.
Vanwege de aanwezige batterijcapaciteit, kan in de zomermaanden het overschot aan zonnestroom tegen een gunstige prijs worden afgenomen, maar bij schaarste kan er worden teruggevallen op de gasturbine. Medel kan zo straks ook als regelbaar vermogen functioneren. De totale hoeveelheid elektriciteit die de energiehub van of aan het net levert, kan bewust en dynamisch worden aangepast aan de actuele situatie op het net. Het kunnen bieden van deze flexruimte is gunstig voor afspraken met de netbeheerder.
Het overstijgende aspect
Meer dan de helft van de bedrijven op Medel zijn actief in de logistiek. Zij stappen over op elektrische vrachtwagens. Daardoor is Medel niet alleen een energiehub, maar ook een logistieke energiehub - een schakel in de logistieke corridor Rotterdam-Venlo (A15), waar elektrische vrachtwagens al rijden.
Ook Vattenfall heeft plannen in de buurt. De energieleverancier kan straks het windpark Echteld-Lienden (op 3 km afstand) koppelen aan de energievoorziening van Medel. Zo komt windenergie direct beschikbaar voor de hub. En werkt de hub over gebiedsgrenzen, sectoren en energiedragers heen.
“Medel is zo een schakel in de logistieke corridor van Rotterdam naar het achterland geworden. Zo zie je maar, je moet ook altijd weer uitzoomen.”
Praktijkvoorbeeld 3 — Binnenvaart & Zandwinning: een microgrid achter de meter
In de uiterwaarden langs de Waal, bij de overnachtingshaven van IJzendoorn, speelt een ander probleem. Dekker Groep wil haar grondstofwinning (zand, grind en klei) volledig elektrisch uitvoeren. Dat doen ze vanuit een duidelijke keuze: duurzamer werken en het gebied door landschapsontwikkeling leefbaar achterlaten voor volgende generaties.
Daar is wel veel stroom voor nodig: voor de zandzuiger, klasseerinstallaties en de schepen die nog moeten verduurzamen. Het net kan die stroom niet leveren.
De oplossing ziet er daarom anders uit dan een gewone netaansluiting. Er komt een microgrid achter de meter. Een eigen energiesysteem, dat los staat van het net. Op de uiterwaarden waar de zand- en grindwinning plaatsvinden komen twee drijvende zonneparken. Die zijn met een eigen kabel verbonden met bedrijven in de buurt.
Ook spin-off Solinoor, ontstaan uit Dekker, speelt hierin een rol. Dit bedrijf bouwt uitsluitend zonneparken voor achter de meter en pakt het daarbij anders aan dan gebruikelijk. Niet eerst opwekken en dan een aansluiting zoeken, maar éérst kijken waar de vraag zit in het gebied. Daarna volgt de opwek.
Het overstijgende aspect
Wat begon als het probleem van één familiebedrijf, groeit uit tot iets voor het hele gebied.
Concurrent K3 Delta aan de overkant van de polder denkt erover om ook aan te sluiten op het microgrid. De kabel loopt ook langs de overnachtingshaven van Rijkswaterstaat, die al jaren walstroom wil realiseren. En de dijkversterking die hier wordt uitgevoerd, maakt het elektrisch laden van de bouwmachines mogelijk via dezelfde infrastructuur.
Als vervolgstap hebben Gemeente Neder-Betuwe, Provincie Gelderland, Dekker en Solinoor dit jaar een intentieovereenkomst gesloten om deze hub door te ontwikkelen naar een knooppunt voor emissievrije binnenvaart met laadinfrastructuur en mogelijk ook waterstofproductie op termijn.
Wat maakt dit bijzonder? Van Someren: “De rol van de gemeente was in eerste instantie klein. Alleen de vergunning voor het zonnepark viel onder haar taak. Toch gebeurde er meer door mee te denken, verbindingen te leggen en als vertrouwde partij aanwezig te zijn, werden nieuwe koppelingen mogelijk die vanuit de markt alleen niet waren ontstaan.”
De kern: kies ervoor om over grenzen heen te kijken
Wat de drie hubs gemeen hebben, is niet de techniek. Die is elke keer anders. Wat ze wél delen, is de manier van kijken. Over de grens van het gebied, de sector en de energiedrager. En de bereidheid om partijen die elkaar van nature niet zouden vinden, toch aan tafel te krijgen.
Van Someren: “Dat vraagt iets van iedereen. Het vraagt lef van ondernemers, vertrouwen tussen partijen, en bestuurders die begrijpen wat er technisch en organisatorisch speelt. Het vraagt ook om een andere aanpak: modulair denken. Niet een hub voor altijd, maar een eerste stap die de volgende urgentie al een beetje in zich heeft. Want de volgende urgentie komt er altijd. En dan wil je al in beweging zijn.”
“Begin. Wat je nu bedenkt, is over vijf jaar misschien achterhaald. Maar dan ben je wel al zover dat je de volgende stap kunt zetten."
Fotocredits: Joulz
