Energiehub Podcast (short): Netbewust energie delen in de Amsterdamse haven
In de Amsterdamse haven is de ambitie groot en de elektrificatie urgent. Walstroom, verduurzaming van bedrijven en nieuwe ontwikkelingen vragen allemaal om meer elektriciteit. Alleen zit het stroomnet op veel plekken tegen zijn grenzen aan.
Wachten op meer netcapaciteit was voor de Amsterdamse haven geen aantrekkelijke optie. Daarom kozen bedrijven en het havenbedrijf voor een andere aanpak: lokaal opgewekte energie ook lokaal gebruiken. Door data te delen en energieverbruik beter op elkaar af te stemmen, proberen zij de beschikbare ruimte op het net slimmer te benutten.
Deze podcast is live opgenomen tijdens het PVB Jaarevent en wordt mogelijk gemaakt door het Kennisplatform Energiehubs, namens PVB, en Provincie Drenthe.
Benieuwd? Luister naar deze podcastaflevering via jouw favoriete app:
Wie zat aan tafel?
Presentator Glenn van der Burg ging in gesprek met:
- Angela van Heek, business developer bij Shared Energy Platform
Het probleem was al jaren zichtbaar
Veel regio’s werden pas met netcongestie geconfronteerd toen het probleem zich daadwerkelijk voordeed. In de Amsterdamse haven gebeurde dat anders. Daar werd al vroeg vooruitgekeken. “Eigenlijk kwam het probleem al in 2020 naar voren”, vertelt Angela. “Het havenbedrijf had al door dat ze in de winter van 2024 netcongestie zouden krijgen.” Dat inzicht leidde direct tot een belangrijke vraag: hoe kun je voorkomen dat toekomstige groei vastloopt op een vol elektriciteitsnet?
Het antwoord werd gezocht in lokaal energiedelen.
“Een paar knappe koppen dachten: als we nou energie met elkaar gaan delen. Lokaal. Dus wat opgewekt wordt gaan we lokaal verbruiken. Dat is eigenlijk het meest duurzame en het minst belastend voor het net.”
Data laat een ander beeld zien
Toen de betrokken partijen gingen onderzoeken wat er daadwerkelijk op het net gebeurde, ontdekten ze iets opvallends. Op basis van afgesloten contracten leek een aantal onderstations volledig vol te zitten. In werkelijkheid bleek dat anders.
“We keken per onderstation. Dus echt per netvlak; wat gebeurt daar? En toen zagen we eigenlijk al, op papier was er nog ruimte genoeg. Alleen al dit inzicht was voor ons, maar ook voor de netbeheerder fijn", vertelt Angela. “Want de netbeheerder zegt: ‘op dat onderstation kunnen we honderd verdelen en we zitten aan die honderd’. Maar als je echt onder de motorkap ging kijken, bleek dat die honderd gereserveerd was, maar eigenlijk niet nodig was."
Daarmee werd het verschil zichtbaar tussen de contractuele werkelijkheid en de technische werkelijkheid. Bedrijven reserveren capaciteit voor piekmomenten, maar gebruiken die vaak niet gelijktijdig. Juist dat inzicht bleek waardevol.
“Als we allemaal gelijktijdig op vol vermogen zouden gaan, dan knal je eroverheen. Maar dat gebeurt in de realiteit niet.”
Wat is netbewust energiedelen?
Tijdens de podcast legt Angela uit wat netbewust energiedelen precies betekent. “Als je op een onderstation of op een netvlak bedrijven hebt die opwekken en bedrijven hebt die verbruiken, dan probeer je op dat netvlak het verbruik met de opwek te matchen.”
Het idee is simpel: energie die lokaal wordt opgewekt, wordt ook lokaal gebruikt. "Wat je lokaal opwekt en lokaal verbruikt, is het meest duurzaam en het minst belastend voor het net." Volgens Angela is het concept eenvoudiger dan veel mensen denken. De uitdaging zit vooral in de organisatie en de contracten eromheen.
Waarom gebeurt dit niet overal?
Wie het verhaal hoort, vraagt zich al snel af waarom dit niet overal gebeurt. Volgens Angela ligt dat niet aan de techniek.
"Het is heel makkelijk. Alleen heb je een ander soort energiecontract nodig."
Dat blijkt in de praktijk een flinke hobbel. Bedrijven zijn gewend aan traditionele energiecontracten met vaste afspraken en voorspelbare prijzen. “Je moet je traditionele energiecontract loslaten, waarin je weet dat je de aankomende drie jaar een bepaalde prijs betaalt voor een kilowattuur." Die zekerheid maakt het lastig om nieuwe modellen te omarmen.
Toen niemand wilde meedoen
Om energiedelen mogelijk te maken, ging het havenbedrijf in gesprek met verschillende energieleveranciers om dat te faciliteren. De vraag was simpel: wie wil helpen om lokaal energiedelen te faciliteren? Het antwoord viel tegen. Daarom besloten de initiatiefnemers zelf een energieleverancier op te richten. Zo ontstond Shared Energy Platform.
Hoe werkt het in de praktijk?
Bedrijven die deelnemen aan het platform leveren en gebruiken energie via hetzelfde systeem. Met behulp van algoritmes wordt voorspeld hoeveel energie een bedrijf de volgende dag nodig heeft. Op basis daarvan wordt lokaal aanbod gekoppeld aan lokale vraag.
"Wij kijken per kwartier wat wordt opgewekt en wat wordt verbruikt. Dus optimaler kun je het eigenlijk niet krijgen."
Heeft een bedrijf meer zonnestroom beschikbaar dan het zelf nodig heeft? Dan kan die energie worden gebruikt door een ander bedrijf op hetzelfde netvlak. Alleen het tekort wordt nog op de energiemarkt ingekocht.
Gedrag wordt ineens belangrijk
Een van de opvallendste inzichten uit het project is dat inzicht alleen al leidt tot ander gedrag. "Dat is het waanzinnig gave aan dit concept. Omdat het ook daadwerkelijk loont als je je gedrag verandert."
Angela noemt een eenvoudig voorbeeld. "Een ondernemer zag de cijfers en besefte zelf: 's ochtends als het duur is trekken wij een piek omdat we de keuken op volle kracht aanzetten , terwijl we hem pas om elf uur nodig hebben." Door inzicht te geven in verbruikspatronen gaan ondernemers zelf op zoek naar slimmere keuzes.
Ondernemers vinden onzekerheid spannend
Niet iedereen stapt direct enthousiast in. Het systeem werkt met voorspellingen. Daardoor ontstaan soms kleine verschillen tussen voorspeld en daadwerkelijk verbruik. "Dat stukje onzekerheid vinden bedrijven spannend." Toch plaatst Angela daar een kanttekening bij. "De risicopremie die nu in traditionele contracten zit is nu ook 30 tot 40 procent." Met andere woorden: ook in bestaande contracten betalen bedrijven voor onzekerheden, alleen zijn die minder zichtbaar.
Begin klein
Wat heeft Angela geleerd van het opzetten van een initiatief als dit? Vooral dat je niet iedereen tegelijk hoeft te overtuigen.
"Als je zoiets start, begin dan met de kikkers in de kruiwagen die in de kruiwagen willen zitten."
Probeer niet eerst het hele bedrijventerrein mee te krijgen, maar begin met een kleine groep enthousiaste deelnemers. "Zorg dat je één use case gaat opstellen met één set spelregels en ga het gewoon doen. Ga testen. En ga kijken wat het betekent."
Volgens Angela kost het te veel energie om vooral bezig te zijn met sceptici. "Je energie stoppen om mensen te overtuigen? Ik zou zeggen: doe dat vooral niet."
Je kunt morgen beginnen
De afsluitende boodschap van Angela is opvallend praktisch. "Je hoeft geen coöperatie op te zetten. Je hoeft geen GTO af te sluiten. Je kunt morgen al netbewust energie delen." Volgens haar begint de energietransitie niet met ingewikkelde constructies, maar met inzicht, samenwerking en de bereidheid om iets nieuws te proberen.
