Loont een energiehub ook zonder netcongestie?
Veel energiehubs ontstaan omdat het elektriciteitsnet vol zit. Maar ook zonder acuut capaciteitsprobleem kan samenwerken in een energiehub interessant zijn. Dennis Botter onderzocht bij Alliander en Firan wat zo’n hub financieel oplevert buiten netcongestie om als je inzoomt op de netbeheerderskosten. Zijn conclusie: ondernemers kunnen besparen, als ze hun energiehub goed inrichten.
Energiehubs worden vaak uitgelegd als oplossing voor netcongestie. Logisch, want de druk op het elektriciteitsnet is groot. Toch zorgt die uitleg ook voor een blinde vlek. Als er geen congestie is, vragen ondernemers zich sneller af waarom ze zouden meedoen.
Die vraag kwam ook in de praktijk naar voren, merkten ze bij Alliander en Firan. Procesregisseurs en partijen die energiehubs begeleiden, merkten dat ondernemers in de beginfase behoefte hebben aan een concreter beeld van de voordelen. “Ook als ze nog niet te maken hebben met netcongestie”, vertelt Botter. “De argumentatie voor een energiehub en een GTO is niet altijd duidelijk genoeg voor de partijen zelf. Vooral aan het begin mist vaak het algemene beeld van wat een energiehub financieel oplevert.”
Daarom onderzochten Alliander en Firan wat de financiële meerwaarde is van een GTO voor de netbeheerderskosten van bedrijven. De hoofdvraag: wat is de financiële meerwaarde van een energiehub als netcongestie geen rol speelt?
Onderzoek in context
Dit onderzoek richt zich op de financiële besparing op netbeheerderskosten die door collectieve samenwerking te realiseren is. Het doel is om deze impact inzichtelijk te maken, wanneer puur financieel naar dit specifieke onderdeel van de business case gekeken wordt en andere directe of indirecte effecten buiten beschouwing worden gelaten. Het onderzoek laat ook buiten beschouwing of dit voor bedrijven de beweegredenen zijn om deelnemer van een energiehub te worden, dat is een bredere discussie.
Vier scenario’s naast elkaar
Het onderzoek maakt gebruik van verschillende archetypes van bedrijven mét en zonder duurzame opwek. Denk aan industrie, kantoren, logistieke bedrijven en zonneparken. Dat betekent dat de uitkomsten geen exacte voorspelling zijn voor elk bedrijventerrein. “Elke energiehub is anders”, zegt Botter.
Voor alle type bedrijventerreinen rekende Botter verschillende scenario’s door:
- bedrijven blijven individueel aangesloten;
- bedrijven gaan samenwerken via een GTO;
- bedrijven combineren de GTO met een batterij;
- bedrijven combineren de GTO met een batterij en blokstroom.
Winnende scenario op basis van netbeheerderskosten: wel GTO, geen batterij
De duidelijkste uitkomst zit bij scenario 2: een GTO zonder batterij of blokstroom. In het onderzoek leidt dat scenario tot lagere netbeheerderskosten. “Zonder batterij is het vrij makkelijk”, zegt Botter. “Je bespaart netbeheerderskosten doordat je samenwerkt. En je hebt geen investeringskosten.”
Het mechanisme daarachter is overzichtelijk. Individuele bedrijven reserveren vaak meer vermogen dan ze op ieder moment gebruiken. Samen kunnen ze dat vermogen beter benutten. Daardoor kan het gezamenlijke gecontracteerde vermogen lager zijn dan de optelsom van alle individuele contracten.
Hoe groter de hub, hoe groter de mogelijke besparing. Bij kleinere initiatieven kunnen de vaste kosten juist zwaarder wegen. Denk aan juridische kosten, technische inrichting, aansturing en beheer.
Een batterij helpt, maar betaalt zichzelf niet vanzelf terug op netbeheerkosten alleen
Een batterij kan de energiehub slimmer maken. De batterij kan opladen op momenten met weinig vraag en ontladen tijdens pieken. Daardoor wordt het gezamenlijke verbruiksprofiel vlakker. Botter: “Dat is gunstig voor het net. Ook kan het helpen om het gecontracteerde vermogen verder te verlagen. Toch betekent dat niet dat een batterij op basis van dit uitgangspunt automatisch rendabel is.”
“Met een batterij valt de business case in eerste instantie negatief uit, omdat de investeringskosten nog steeds vrij hoog liggen”, zegt Botter. “Als je de batterij ook voor andere dingen inzet, kan de businesscase wel weer best snel positief worden.”
Daar zit een belangrijke les voor ondernemers. De besparing op netbeheerderskosten alleen is meestal niet genoeg om een batterij te betalen. Een batterij moet op meerdere manieren waarde opleveren. Denk aan inzet voor lagere pieken, beter gebruik van lokaal opgewekte stroom, handel op energiemarkten, meer zekerheid binnen de hub en ruimte voor elektrificatie of uitbreiding.
Blokstroom vraagt om het juiste profiel
In het onderzoek is ook gekeken naar scenario’s met blokstroom. Daarbij neemt een energiehub stroom af in een vast blok, bijvoorbeeld in de nacht. Dat kan interessant zijn voor bedrijven die hun verbruik kunnen verschuiven. Denk aan processen die ’s nachts kunnen draaien of laadinfrastructuur die vooral buiten piekuren wordt gebruikt.
Bij de onderzochte bedrijventerreinen bleek blokstroom financieel niet aantrekkelijk. De reden: het verbruik paste niet goed bij het product. In het onderzoek besloten bedrijven hun gedrag niet aan te passen. Botter: “Blokstroom is vooral een mooi product als je je verbruikstijden kunt en wilt aanpassen. Als je je processen naar de nacht kunt verschuiven, kan het interessant worden.”
Duurzame opwek maakt de hub sterker
Een energiehub wordt extra interessant als er duurzame opwek aanwezig is, stelt Botter. Bijvoorbeeld zonnepanelen op bedrijfsdaken. Dan kunnen bedrijven lokaal opgewekte stroom beter benutten. De ene ondernemer wekt op, terwijl een andere ondernemer op dat moment stroom nodig heeft. Binnen een energiehub kan die koppeling slimmer worden georganiseerd.
Dat kan de financiële waarde vergroten. Ook hier geldt: het hangt af van het profiel. Hoe beter opwek en verbruik bij elkaar passen, hoe groter de kans op voordeel.
De businesscase is belangrijk, maar niet het hele verhaal
Een energiehub gaat niet alleen over geld. Samenwerking kan bedrijven meer grip geven op hun energievoorziening. Ook kan een hub helpen om het lokale net minder zwaar te belasten. Toch ziet Botter dat de financiële kant vaak doorslaggevend is.
“Uiteindelijk gaat het in de zakelijke wereld toch vaak om geld”, zegt hij. “Er zijn bedrijven die duurzaamheid heel hoog in het vaandel hebben staan. Maar wil je meer ondernemers meenemen in je energiehub, dan is een business case misschien wel het belangrijkst.”
Conclusie: ook zonder congestie kan een energiehub lonen
De hoofdvraag van het onderzoek was: loont een energiehub ook buiten congestie?
Het antwoord is: ja, vaak wel. Vooral een groepscontract kan financiële waarde opleveren, doordat bedrijven hun gezamenlijke vermogen slimmer benutten. Een batterij kan extra waarde toevoegen, maar vraagt om een goed verdienmodel. En duurzame opwek maakt de businesscase sterker, zeker als opwek en verbruik goed op elkaar aansluiten.
Daarmee is een energiehub niet alleen een noodoplossing voor een vol net. Het kan ook een manier zijn om energie slimmer, goedkoper en toekomstgerichter te organiseren.
