Waarom is een groepstransportovereenkomst (GTO) zo complex?

Kennisplatform Energiehubs

Wil je met een groep ondernemers een energiehub opzetten waar je onderling transportcapaciteit voor elektriciteit uitwisselt? Dan moet je daarvoor afspraken maken met je netbeheerder. De afspraken worden vastgelegd in een  groepstransportovereenkomst (GTO) voor elektriciteit. Over dit contract zijn nog veel vragen, zowel bij ondernemers als procesregisseurs.

In dit artikel lees je wat een GTO is, waarom het lastig is om dit nu al grootschalig in te zetten en welke stappen netbeheerders zetten om energiehubs zo goed mogelijk te faciliteren. Ook krijg je tips om zelf alvast goed voorbereid met je energiehub aan de slag te gaan.

Wat  is een GTO?

Een GTO is een contractvorm waarbij meerdere bedrijven samen één transportrecht voor elektriciteit krijgen toegewezen door de netbeheerder. De bedrijven houden hun eigen aansluiting, maar profiteren van een groter gezamenlijk transportvermogen. Binnen dit groepscontract stemmen de bedrijven vraag en aanbod slim op elkaar af. 

Zo’n groepscontract heeft een paar voordelen:

• Meer flexibiliteit en ruimte
  Door vraag en aanbod slim op elkaar af te stemmen kunnen bedrijven binnen het gezamenlijke transportrecht extra ruimte creëren die zij, bijvoorbeeld voor individuele groei, kunnen benutten
  
  
• Lagere kosten
  Een GTO biedt bedrijven de mogelijkheid om samen te investeren in voorzieningen zoals laadpleinen, zonnepanelen of batterijen. Door deze samenwerking vallen transportkosten vaak lager uit dan bij individuele aansluitingen.
   
• Versnelling van de energietransitie
  Door afspraken te maken die passen bij de lokale situatie op het net, draagt de GTO bij aan het efficiënter benutten van het lokale elektriciteitsnet, waardoor knelpunten op hogere netdelen kunnen worden teruggebracht en de energietransitie versnelt.

Hoe werkt het?

Bedrijven die hun energiehub willen contracteren met een GTO, houden hun eigen aansluiting op het net, en dus hun eigen aansluitovereenkomst. Maar zij delen transportvermogen met de groep. Hiervoor sluit de groep een GTO af met de netbeheerder. In dit contract staat hoe groot het transportvermogen van de groep is.  

Bedrijven hebben bij een GTO geen individueel contract meer met de netbeheerder, maar nog wel een eigen aansluiting. Wil je binnen 3 jaar terug naar je individuele contract? Dan kan dat nog steeds. Dit wordt de transitieperiode genoemd.

Hoewel het gezamenlijke vermogen vaak lager is dan alle de individuele contracten bij elkaar opgeteld, kunnen bedrijven er vaak meer mee. Dat komt doordat niet iedereen tegelijk zijn maximale vermogen gebruikt. Goede afstemming binnen de energiehub zorgt zo voor extra ruimte. De groep moet wel altijd binnen de maximale vermogensgrens blijven.

Wie biedt dit contract aan?

De GTO is momenteel alleen op kleine schaal beschikbaar bij de netbeheerders. Het is nu nog een maatwerkproduct. De netbeheerders leren in praktijk van deze energiehubs.  Er wordt gewerkt aan een goed gestandaardiseerde GTO om grootschaliger uit te rollen.  

De ACM heeft afgelopen periode gewerkt aan een aanpassing van de netcode gericht op GTO's. Het besluit is in december 2025 bekendgemaakt. Dit is een belangrijke stap voor energiehubs, omdat deze vorm van samenwerking hiermee nu ook juridisch is geborgd. En de netbeheerders de noodzakelijke stappen kunnen zetten om de GTO als standaard contractvorm te gaan aanbieden.

Waarom worden deze groepscontracten nog beperkt aangeboden?

Hoewel groepscontracten waardevol zijn voor energiehubs, worden ze nog niet op grote schaal aangeboden door netbeheerders. Dat heeft meerdere redenen:

Complexe contracten

De netbeheerders zijn in oktober 2024 gestart met het afsluiten van de eerste GTO’s op kleine schaal. Uit deze praktijkervaringen blijkt dat de GTO een complex product is. Dit geldt zowel voor bedrijven, dienstverleners en netbeheerders. Voor netbeheerders zijn deze collectieve contracten vrij nieuw en veel complexer dan individuele contracten. Het is lastiger om de net impact van een groep bedrijven te voorspellen, te berekenen en te monitoren.

Omdat capaciteit dynamisch wordt gebruikt door verschillende bedrijven op verschillende delen van het net, is goed beleid heel belangrijk. Netbeheerders moeten bijvoorbeeld bepalen: hoe ga je om met de impact op het net, met bedrijven buiten de energiehub, en wanneer moeten ze ingrijpen om overbelasting en schade aan kabels te voorkomen? Dit zijn cruciale vragen voor goed werkende energiehubs.

Omdat er nog weinig praktijkervaring is, gebruiken netbeheerders simulaties om te bepalen wanneer het elektriciteitsnet overbelast raakt. Zo kunnen ze grenzen vaststellen om overbelasting en spanningsproblemen te voorkomen. Dit vraagt om een zorgvuldige afweging: te strenge grenzen beperken de mogelijkheden voor energiehub-deelnemers, terwijl te losse grenzen het risico op schade en stroomuitval vergroten.

Voor netbeheerders geldt dat zij te maken hebben met een bredere opgave, waarbij het invoeren van de GTO een van de oplossingen is waar zij mee aan de slag moeten. En zij hebben daarbij te maken met:

Expertise is schaars

Het ontwikkelen van een GTO vraagt veel van de expertise van diverse medewerkers zoals netarchitecten, IT-ers en juristen. Oftewel  naast elektrotechnische is ook juridische en brede energiesysteemkennis nodig. De capaciteit moet ook worden ingezet voor andere contracten, bijvoorbeeld flexibele individuele contracten. En deze expertise is schaars.

IT-systemen zijn nog niet klaar

Om energiehubs op een grootschalige manier te faciliteren, zijn ook veel aanpassingen van IT-systemen nodig. De afgelopen jaren is al flink geïnvesteerd om het energiesysteem te digitaliseren en contracten voor flexibel energieverbruik aan te kunnen bieden. Die systemen moeten ook worden aangepast voor collectieve oplossingen. Dit vraagt dus IT-capaciteit, die beperkt is en bijvoorbeeld ook nodig is voor cybersecurity doeleinden ten gevolge van geopolitieke spanningen.

Wat doen de netbeheerders daaraan?

Er spelen dus veel factoren mee die het lastig maken om een GTO grootschalig aan te bieden. Toch zijn de netbeheerders hard aan het werk om dit mogelijk te maken en is er ook goed nieuws.

Eerste praktijktoepassingen met GTO’s

De eerste GTO’s worden momenteel op kleine schaal afgesloten. Op bedrijventerreinen zoals A1 Bedrijvenpark Deventer en Kempisch Bedrijvenpark de Hapert werken ondernemers al samen via dit soort afspraken. Komend jaar willen netbeheerders tientallen extra bedrijventerreinen begeleiden met een maatwerkaanpak.

Om alle ondernemers te helpen die aan de slag willen met het ontwikkelen van een energiehub is het Stappenplan Energiehubs opgesteld. Dit stappenplan helpt om de juiste stappen te doorlopen die nodig zijn om een energiehub op te starten. 

Leren van elkaar

Via het Kennisplatform Energiehubs platform delen we lessen die netbeheerders, bedrijven en procesregisseurs leren uit de pilots. Dat zijn zowel best practices als valkuilen, zodat iedereen in de opstartfase ervan kan leren.

IT-standaarden

Ook werken netbeheerders samen aan uniforme standaarden en protocollen. Daarmee kunnen bedrijven schaalbare hard- en software ontwikkelen, die niet alleen voor energiehubs maar ook voor andere energietoepassingen inzetbaar is. Bijvoorbeeld, hoe communiceren collectieve energiemanagementsystemen met de IT-systemen van de netbeheerder. Voordeel is dat standaardproducten de betrouwbaarheid van een energiehub vergroten en de concurrentie tussen dienstverleners stimuleren, waar ondernemers weer van kunnen profiteren.

Verder werken aan opschalen van GTO

Tegelijkertijd werken netbeheerders hard om meer groepstransportovereenkomsten aan te kunnen bieden. Dat vraagt om een goede balans tussen aansprakelijkheidsrisico’s voor ondernemers en de voordelen van een energiehub.

Ook lopen er onderzoeken binnen de Topsector Energie naar het combineren van meerdere energievormen, zoals elektriciteit, warmte, groen gas en waterstof. Dat blijft constant pionieren, want het bestaat nog niet. 

Wat kunnen energiehubs in de tussentijd doen?

Is jouw groep ondernemers geen onderdeel van de eerste lichting GTO’s? Dan kun je nog steeds starten met het proces van een energiehub onderzoeken. Een paar tips:

• Volg het Stappenplan voor Energiehubs. Dat hebben de netbeheerders samen met ondernemers, dienstverleners en experts gemaakt. Het vormen van zo’n hub - en zeker de voorbereiding daarop - is een lang proces. Je kunt al prima aan de slag met de eerste oriënterende stappen uit het stappenplan, voordat een GTO  van toepassing is. 
  
• Houd goed contact met je netbeheerder. Zo kun je samen bepalen of een energiehub  aansluit bij de behoefte en wat nodig is om dit te ontwikkelen en te contracteren (GTO). In stap 2 van het stappenplan staat per netbeheerder hoe dit werkt.
  
• Verken alvast andere mogelijkheden om samen voordeel te behalen. Bijvoorbeeld gezamenlijk laadpleinen aanleggen, investeren in zonnepanelen en energie delen, of samen energie inkopen. Ook hiervoor neemtstap 2van het stappenplan je bij de hand.