Energiehub Podcast (short): Het energiesysteem en ruimtelijke keuzes
Meer bouwen, meer uitbreiden, meer overleg. Maar hoe zorg je dat het energiesysteem van de toekomst ook écht werkt? Volgens de gasten in deze podcast-short draait het niet alleen om extra infrastructuur, maar vooral om betere keuzes.
Want zolang energie pas wordt meegenomen ná ruimtelijke plannen, blijven problemen zich opstapelen. Nieuwe woonwijken, bedrijventerreinen en infrastructuur vragen allemaal om energie. En dus moet energie volgens de gasten veel eerder onderdeel worden van ruimtelijke keuzes.
“Het energiesysteem bepaalt nu eigenlijk de keuzes die we kunnen maken. En dat is niet wat we willen.” - Justine Oomes.
Deze short werd opgenomen tijdens het congres Energiesysteem en Ruimte 2026 en wordt mogelijk gemaakt door het Kennisplatform Energiehubs, namens PVB, en Provincie Drenthe.
Benieuwd? Luister naar deze podcastaflevering via jouw favoriete app:
Wie zaten aan tafel?
Presentator Glenn van der Burg ging in gesprek met:
- Justine Oomes, waarnemend programmamanager Samenwerkingsprogramma Integraal Programmeren van het Energiesysteem (Ministerie Economische Zaken en Klimaat)
- Annemiek Hautvast, programmadirecteur Landelijk Actieprogramma Netcongestie (Ministerie Economische Zaken en Klimaat)
Netcongestie vraagt om samenwerking
Het Landelijk Actieprogramma Netcongestie richt zich samen met een groot aantal partijen, waaronder netbeheerders, gemeenten, provincies, marktpartijen en ministeries,.op het verminderen van de druk op het volle elektriciteitsnet. Daarbij draait het om techniek, kennisdeling, regelgeving en nieuwe werkwijzen.
“We zijn nieuwe dingen aan het doen. Dan helpt het om dingen die ontdekt zijn, een breder podium te geven.”
Volgens Hautvast lopen veel partijen tegen regels en processen aan die in het oude energiesysteem logisch waren, maar nu niet meer goed werken. Daarom zijn aanpassingen nodig in zowel beleid als samenwerking.
Vandaag oplossen én vooruitkijken
Waar het Landelijk Actieprogramma Netcongestie zich vooral richt op de huidige knelpunten, kijkt het Samenwerkingsprogramma Integraal Programmeren van het Energiesysteem verder vooruit.
Volgens Justine Oomes moeten overheden en netbeheerders nu al nadenken over het energiesysteem van 2040 en 2050. Dat betekent bijvoorbeeld dat er op tijd ruimte gereserveerd moet worden voor nieuwe onderstations, kabelverbindingen en andere energie-infrastructuur. “Als je daar te laat mee begint, dan heb je de grond niet in handen.”
Maar volgens Oomes gaat het niet alleen om extra infrastructuur bouwen. Juist slimmer omgaan met energie kan op termijn ook nieuwe uitbreidingen voorkomen.
Energie meenemen in ruimtelijke keuzes
Volgens de gasten is Nederland lange tijd gewend geweest aan een energiesysteem waarin capaciteit vanzelfsprekend was. Daardoor werd energie nauwelijks meegenomen in ruimtelijke ordening. Dat verandert nu snel.
“Elke functie die je in de ruimte zet, vraagt energie.”
Nieuwe woonwijken, bedrijventerreinen en mobiliteit vragen allemaal om netcapaciteit. Daarom moet energie volgens haar al in de ontwerpfase worden meegenomen. Dat vraagt ook om andere keuzes. Bijvoorbeeld door bedrijven met restwarmte naast woonwijken te plaatsen, of door gebieden slimmer lokaal met energie om te laten gaan.
De rol van energiehubs
Ook energiehubs komen in het gesprek terug als onderdeel van een slimmer energiesysteem. Volgens Oomes kunnen lokale oplossingen helpen om vraag en aanbod beter in balans te brengen.
Hoewel energiehubs de grote congestieproblemen op het hoogspanningsnet niet volledig oplossen, kunnen ze volgens haar op grotere schaal wel degelijk infrastructuur besparen “Als we dat standaard zouden toepassen in Nederland, kun je uiteindelijk op de grote som echt infrastructuur besparen.”
Daarbij gaat het volgens haar niet om techniek, maar vooral om samenwerking tussen bedrijven, overheden en netbeheerders.
Slimmer omgaan met energie
Volgens Hautvast ligt een deel van de oplossing ook in slimmer energiegebruik. Bedrijven kijken steeds vaker eerst naar hun eigen verbruik: waar kunnen ze besparen, optimaliseren of pieken vermijden?
Daarvoor zijn volgens haar meer inzicht en slimme systemen nodig. Ze noemt onder meer elektrische auto’s, warmtepompen, thuisbatterijen en energiemanagementsystemen als belangrijke onderdelen van het toekomstige energiesysteem. Daarnaast speelt gedrag een rol.
“Meer dan de helft van de mensen is bereid om gedrag aan te passen als het niet te veel moeite kost.”
Volgens Hautvast moeten slimme apparaten huishoudens en bedrijven helpen om automatisch betere keuzes te maken, bijvoorbeeld door energieverbruik te verschuiven naar momenten waarop het net minder belast is.
Samenwerken wordt steeds belangrijker
Een terugkerend thema in het gesprek, is samenwerking. Volgens beide gasten kunnen de uitdagingen rond netcongestie en ruimtelijke ordening alleen opgelost worden als partijen veel nauwer samenwerken dan voorheen.
Dat geldt voor overheden en netbeheerders, maar ook voor bedrijven onderling. Justine Oomes roept bedrijven daarom op om actief contact te zoeken met hun omgeving. “Praat met elkaar, kijk wat je met elkaar kan oplossen.”
Volgens haar hoeft dat niet altijd direct een energiehub te zijn. Juist het gezamenlijk kijken naar energiegebruik, opwek en flexibiliteit kan al veel opleveren.
Vertrouwen in innovatie en samenwerking
Ondanks de grote uitdagingen klinkt in het gesprek ook optimisme door. Volgens Annemiek Hautvast laat de huidige situatie zien hoe innovatief bedrijven en organisaties in Nederland zijn.
“Uit schaarste, creativiteit en samenwerking kunnen hele mooie nieuwe oplossingen komen.”
Daarbij zien beide gasten dat steeds meer bedrijven bewuster omgaan met energie. Niet alleen uit noodzaak, maar ook omdat het nieuwe inzichten en besparingen oplevert.
Belangrijkste punten uit deze aflevering
- Netcongestie vraagt niet alleen om meer infrastructuur, maar ook om betere samenwerking en nieuwe werkwijzen.
- Het energiesysteem van de toekomst moet nu al worden meegenomen in ruimtelijke keuzes.
- Energiehubs kunnen helpen om vraag en aanbod lokaal beter in balans te brengen.
- Slimmer energiegebruik en flexibiliteit worden steeds belangrijker.
- Bedrijven, overheden en netbeheerders hebben elkaar nodig om oplossingen schaalbaar te maken.
- Ruimtelijke keuzes en energie-infrastructuur moeten veel sterker op elkaar worden afgestemd.
- Innovatie en samenwerking spelen een belangrijke rol in het oplossen van netcongestie.