Case: Bedrijventerrein Schiebroek
- Locatie: Bedrijventerrein Schiebroek, Rotterdam
- Deelnemers: 160 ondernemers aangesloten bij de BIZ (100% deelname), circa 38 koplopers actief in verduurzaming
- Contractvorm: geen collectieve netbeheerdersovereenkomst; individuele GTO's tussen bedrijven in ontwikkeling
- Status: zonnepark operationeel sinds 2023, eigen energiebedrijf in oprichting
Bedrijventerrein Schiebroek in Rotterdam is al meer dan tien jaar bezig met verduurzaming, maar dit begon niet bij energie. Parkmanager Edwin Markus vertelt hoe een terrein met veel criminaliteit en leegstand uitgroeide tot een terrein met een eigen zonnepark, 100% deelname aan de bedrijveninvesteringszone (BIZ) en nu een eigen energiebedrijf in oprichting heeft.
Markus benadrukt dat hij het belangrijk vindt breder in te zetten dan een energiehub. Voor hem draait het niet om één oplossing, maar om een organisatiegraad die stap voor stap het vertrouwen van ondernemers wint en van daaruit steeds grotere projecten aanpakt.
Aanleiding van de hub
Schiebroek werd in 2011 een bedrijveninvesteringszone. De prioriteit lag toen bij een schoon en veilig terrein: er was veel criminaliteit, leegstand en verwaarlozing. De ondernemers en vastgoedeigenaren wilden daar verandering in brengen en hebben Markus ingehuurd als parkmanager om hen daarbij te helpen. Leegstand werd weggewerkt, bewegwijzering en herstructurering opgepakt en de basis op het terrein zo op orde gebracht.
Rond 2015 was die basis klaar, en moest het bestuur van de BIZ nieuwe ambities formuleren. Op dat moment sloot het terrein aan bij het initiatief BE+ van TNO en de RVO, die als doel hadden gesteld 250 bedrijventerreinen energiepositief te maken. Dit was dan ook de aanleiding om voor het eerst serieus met energie aan de slag te gaan.
"Er werd destijds tegen me gezegd: waar maak je je druk om? Aardgasvrij en energiebesparing, daar was op dat moment totaal geen noodzaak toe."
Netcongestie speelde in 2015 nog geen rol. Markus: “De insteek was CO2-reductie en toekomstbestendigheid, niet een acuut capaciteitsprobleem.” Zo ontstond op Schiebroek het initiatief vanuit organisatiekracht, niet vanuit een netbeheerder die geen uitbreiding op het net kon bieden.
Samenwerking
De basis voor de samenwerking op bedrijventerreinen werd al in 2008 gelegd. Er was een initiatief voor een BIZ op bedrijventerrein Barendrecht, maar men had destijds moeite om ondernemers op het terrein bij elkaar te krijgen. Markus besloot het bij Schiebroek anders aan te pakken:
"Ik ben gewoon met iedere ondernemer en vastgoedeigenaar gaan praten: waar loop je tegenaan, waar erger je je aan? Dat ging ik oplossen. Ik heb geleerd om van het resultaat van een samenwerking een foto te maken. Zo kun je laten zien wat samenwerkingen kan verbeteren."
Die aanpak werkte: wie geholpen werd, kreeg vertrouwen in het proces en stond open voor volgende projecten. Het draagvlak groeide daardoor geleidelijk, maar zeker niet in één keer.
"Je moet geduld hebben. Na een jaar hadden wij genoeg ondernemers om een BIZ op te richten. Het is vooral heel veel vertrouwen bouwen."
Inmiddels bestaat de BIZ op Schiebroek uit 160 ondernemers en 100% deelname. Voor elk nieuw traject, van energie tot circulariteit, zoekt hij eerst een paar welwillende koplopers op, voordat hij verbreedt naar de rest van het terrein.
Markus benadrukt dat het van belang is om een verbindende rol te vervullen op een bedrijventerrein. Voor elk onderwerp, van energie-advies tot de nieuwe energiewet tot blockchain-toepassingen, kent hij mensen met de benodigde kennis en haalt hij deze erbij.
“Vervolgens moet je ervoor zorgen dat je elkaar begrijpt, maar ook elkaars taal leert spreken. ”Hier komt de verbindende rol van Markus terug: hij probeert in deze processen wederzijds begrip te creëren en waar nodig te ‘vertalen’. Inmiddels is Gemeente Rotterdam ook nauw betrokken. Dit vindt Markus belangrijk: vooruitgang die op het terrein wordt geboekt, kan de gemeente ook elders toepassen.
Technische oplossing
Op Schiebroek werd gestart met individuele energiemaatregelen. Samen met de provincie werd een subsidieregeling gevonden om investeringen aan te jagen, en met hulp van de gemeente kregen bedrijven energiescans aangeboden. Met behulp van deze energiescans konden zo'n 38 koplopers investeren in het verduurzamen van hun panden.
Die individuele aanpak legde de basis voor de volgende stap: een collectieve oplossing. In 2023 werd een zonnepark van 2 megawatt gerealiseerd. De energiecoöperatie Schiebroek, bestaande uit samenwerkende ondernemers, is voor 50% eigenaar en wekt daarmee stroom op voor zo'n 1000 huishoudens per jaar.
"Het gaat niet alleen om het energieprobleem op te lossen. Het gaat om het robuust en toekomstbestendig te maken voor de langere termijn."
Hoewel Schiebroek op een gunstige locatie ligt, met Rotterdam Airport, de hogesnelheidslijn, de RandstadRail en de A16 in de directe omgeving, ligt er tussen het zonnepark en het bedrijventerrein zelf nog een spoorrails. De opgewekte stroom gaat daardoor nu nog het net op, in plaats van rechtstreeks naar de bedrijven. "We zijn het best ontsloten bedrijventerrein van de wereld, maar ons zonnepark ligt aan de andere kant van het spoor. Hemelsbreed nog geen 150 meter verder, maar zonder akkoord van ProRail kunnen we geen kabel er onderdoor leggen."
Om die fysieke verbinding alsnog te realiseren, wordt gewerkt aan een doorboring onder het spoor, gekoppeld aan de oprichting van een eigen energiebedrijf dat de opgewekte stroom over het terrein moet gaan verdelen.
Tokenisatie en energie delen
Voor de verdeling van energie tussen bedrijven onderling, en straks ook met de woonwijk naast het terrein, werken de bedrijven aan een concept op basis van blockchaintechnologie: tokenisatie. Het profiel van het bedrijventerrein (overdag) en de woonwijk (’s avonds) blijkt daarbij complementair.
"We werken van 9 tot 5, en daarna begint juist de piek bij de bewoners naast ons. Via tokenisatie willen we kijken wie op een bepaald moment energie over heeft, hoe we dat kunnen verdelen, en hoe we zorgen dat wie levert, ook echt betaald krijgt voor wat hij levert."
Ook tussen bedrijven onderling wordt al energie gedeeld. Een bakker, een koffiebrander en een bierbrouwer op het terrein delen inmiddels stroom via een onderlinge koppeling en zijn bezig met onderhandelingen voor een GTO.
Geleerde lessen
Zorg dat de basis op orde is
Markus waarschuwt voor terreinen die met een energiehub willen beginnen zonder dat de basisorganisatie op orde is. Adviesbureaus die direct met een GTO komen, missen volgens hem vaak het fundament. “Je moet eerst kruipen, dan lopen, en dan pas rennen. Zorg dat de basis op orde is voordat je met een energiehub begint.”
Los ook andere problemen op een terrein op
Vertrouwen op een bedrijventerrein win je door eerst concrete problemen van ondernemers op te lossen: een kapotte lantaarnpaal, een bushalte, een verkeerd geparkeerde aanhanger. Pas daarna is er ruimte voor grotere thema's zoals energie.
Zorg voor een vaste organisatie op het terrein
Volgens Markus heeft ieder bedrijventerrein een vaste, onafhankelijke partij nodig die alles regelt en verbindt, van veiligheid tot energie tot mobiliteit. “Ik ben eigenlijk gewoon de conciërge van het bedrijventerrein. Je hebt een organisatie nodig die alles regelt en verbindt”, aldus Markus.
Stappen richting de toekomst
Schiebroek werkt aan meerdere initiatieven tegelijk. Hoog op de agenda staat het eigen energiebedrijf, waarmee de opgewekte energie over het terrein verdeeld kan worden, inclusief de doorboring onder het spoor naar het zonnepark.
Daarnaast realiseren de bedrijven op korte termijn een circulaire hub: een verzamelpunt van containers waar afval per stroom (papier, plastic, etc.) met bakfietsen bij de bedrijven wordt opgehaald, zodat er minder vrachtverkeer van en naar het terrein nodig is.
Een nieuw project ontstond doordat de gemeente Rotterdam heeft aangekondigd in 2031 de riolering te vervangen. Markus greep dat aan om het gesprek over wateropvang te openen. “We willen hemelwater gebruiken in plaats van drinkwater voor bijvoorbeeld het doorspoelen van toiletten en beregening van het groen”, vertelt hij.
Ook op het gebied van mobiliteit boekt het terrein resultaat. Op het terrein zijn er hubs voor deelscooters en deelfietsen. Tussen twee gemeenten wordt er een afspraak gemaakt waardoor deelscooters ook in de buurgemeente neergezet mogen worden, iets wat nergens anders in Nederland voorkomt. Het aantal ritten met deelvervoer is al sterk toegenomen, maar kan nog steeds verbeterd worden door een betere aansluiting met het openbaar vervoer.
Wat al deze projecten volgens Markus verbindt? “Ze ontstaan steeds vanuit de vraag van de ondernemers zelf. Dit is dan ook waar het om draait: luister naar waar de ondernemers tegenaan lopen, los dat op, creëer vertrouwen en kijk dan wat je nog breder kan meepakken.”
